Una comunicación mística con el kieri / Niuki maiwemeki mem+tekuxata kieri mat+a

Un hombre y una mujer han llevado a cabo una peregrinación a la cima de una montaña abrupta donde vive el árbol del viento, llamado kieri. La planta es representada en el centro, sus raíces se despliegan como garras en el peñasco árido; no penetran la tierra. Tras una larga vigilia y ayuno, los peregrinos devotos ven el árbol florecer a la medianoche. Bajo la mayoría de las circunstancia su polen amarillo, llamado tikiyari, es tóxico y desorientador, pero llena a los peregrinos purificados con sabiduría y poderes mágicos. El fuerte viento en la cima lleva las palabras del árbol a sus devotos (líneas onduladas blancas). Arrojan sangre de animales sacrificados como ofrendas para el árbol. También ofrecen dos hojas de maíz como una oración para una buena cosecha. Los puntos blancos son harina de maíz, una ofrenda de comida para el espíritu del árbol. Las flores son utilizadas para rociar la sangre para el kieri deificado.

Explicación y traducción por Juan Negrín según la grabación con Guadalupe González Ríos.
Fotografía y texto ©Juan Negrín, Derechos digitales e impresos reservados.
----
Xewiti ‘ukí xewiti ‘uká metenekutuani hiri heimapai kweri tiu’anekaku kieri titewati mukawepaiti. Miki ‘iteiri hixiapapai kanakerieni, nanari mutahapane miraxutsikapai mi’ane ‘aitsié. Kakwemariwemetsié, weyuhakietimiixa tukari, teyuayamete terita, kieri memutixexeiya mitixuturiwetsié tikariki. Xika ‘itatemawieni tikiyari mitataxawi, kanimiiyaka kaniutawaimiki, peru kikamete ‘aixi memitekahí naí maitsika mitiwayetuirie. ‘Eká mukuyeika hiri heimapai kieri niukieya manutuatiyeika memeyexeiya (tutukira tuxati) maniparetiyeika. Memite‘imawirie tita tsepá memiteumí mimi waxuriyaki kieri memixurimawa. Hepaina ‘ikú xawari memimawa, waika ‘ikú memayexeiyaki. Tuxati meukutéi ‘ikú mitixiyari kanihikitinititi, ‘ikwai memiteheitimawirieni kieri ‘iyarieya mitikwaniki. Tuutú minakieriwa miyi’iyaki xuriya kieritsié timieme.

 

Año de creación
1973
Materiales y técnica
Estambre de lana sobre cera de abeja de Campeche y madera